آکاایران: اختلال وسواس فکری یا عملی نوعی اختلال اضطرابی است که با اشتغال ذهنی مفرط درباره نظم و ترتیب و امور جزئی همراه است به شکلی که فرد، رفتارهای تکراری و وسواس گونه ای را که تا حدی نیز ارادی است، برای کاهش افکار وسواسی و اضطراب آور خود انجام می دهد.

وسواس

وسواس یک ایده، فکر، تصور، احساس یا حرکت مکرر یا مضر است که با نوعى احساس اجبار و ناچارى ذهنى و علاقه به مقاومت در برابر آن همراه است. بیمار متوجه بیگانه بودن حادثه نسبت ‏به شخصیت‏ خود بوده از غیرعادى و نابهنجار بودن رفتار خود آگاه است. روان شناسان وسواس را نوعى بیمارى از سرى نِوروزهاى شدید مى ‏دانند که تعادل روانى و رفتارى را از بیمار سلب می کند و او را در سازگارى با محیط دچار اشکال مى ‏سازد و این عدم تعادل و اختلال داراى صورتى آشکار است.

آکاایران: وسواس به صورت های مختلفی بروز می کند، از جمله اجتناب، ترس، شک و تردید، تکرار، نظم و دقت افراطی، لجاجت، اجبار و الزام یا احساس بن بست. در برخی موارد نیز افکار وسواسی می تواند به بهانه گیری، بی اشتهایی، بی خوابی و بی قراری منجر شود. روانکاوان نیز وسواس را نوعى غریزه واخورده و ناخودآگاه معرفى مى ‏کنند و آن را حالتى مى ‏دانند که در آن، فکر، میل، یا عقیده‏ اى خاص، که اغلب وهم‏ آمیز و اشتباه است آدمى را در بند خود مى ‏گیرد، آنچنان که اختیار و اراده را از او سلب می کند و بیمار را وامى ‏دارد که حتى رفتارى را برخلاف میل و خواسته ‏اش انجام دهد و بیمار هرچند به بیهودگى کار یا افکار خود آگاه است اما نمى ‏تواند از قید آن رهایى یابد.

پس می توان گفت یک اختلال عصبی است که توسط فکرها و ترس های غیرمنطقی شما را به تکرار بعضی از رفتارها وا می دارد. افراد مبتلا به اختلال وسواس از ترس آلوده و یا نجس شدن، به کارهای اجباری مثلا شستن بیش از حد دست ها رو می آورند، تاحدیکه پوست دست هایشان خشک شده و ترک بردارد. این افراد برغم اینکه تلاش می کنند تا فکرهای وسواسی را از خود دور کنند، اما این افکار دائما در سرشان تکرار می شود، و این مشکل آنها را داخل چرخه ناراحت کننده، افکار وسواسی و کارهای اجباری برای راحت شدن از آن افکار می اندازد.

انواع وسواس

1- آداب تمیز کردن و ترس از آلودگی

در برخی از بیماران، ترس از آلودگی ممکن است منجر به آداب شستشو شود که این آداب می تواند ده ها سال و بیش از دوازده ساعت در روز به طول بینجامد. این افراد اغلب برای پیشگیری از تماس با آلودگی، از تمامی قسمت های منزل و حتی محله اجتناب می کنند.

2- آداب وارسی کردن

اگر شما به آداب وارسی کردن دچار باشید، نمی توانید مطمئن شوید که مرتکب خطایی بزرگ نشده اید. بنابراین برای حصول اطمینان به وارسی کردن می پردازید. معمولا می ترسید که در اثر خطایی که از شما سرزده است، به خودتان و دیگران آسیبی برسانید.

3- آداب تکرار و اجبارهای شمارش

افراد مبتلا به این نوع وسواس احساس می کنند که باید حرکات ساده ای را چندین بار انجام دهند، مانند وارد شدن به اتاق و یا شستن بخشی از بدن خود و… . ممکن است تا زمانی که این حرکات را به همان تعداد انجام ندهد احساس راحتی نکند.

4- کندی اجبار گونه

شخص مبتلا به علائم اختلال وسواس ممکن است دچار کندی در کار باشد، زیرا زمان زیادی را انجام آداب خاص خود می کند.

5- وسواس اجبارهای خرافی

ممکن است خرافات بر زندگی همه مبتلایان به اختلال وسواس سایه بیندازد. به طور معمول وسواس های خرافی بر ترس از مرگ و نمادهای آن متمرکزند. اگر شما به این نوع وسواس مبتلا باشید، میان اشیاء ارتباط برقرار می کنید، یعنی چیزهایی را با بد شانسی مرتبط می دانید و سپس از فعالیت ها و مکان های خاصی که گمان می کنید موجب بدشانسی می شوند اجتناب می کنید.

6- آداب صرفه جویی و اندوختن

همه انسان ها اشیائی را که برایشان بار احساسی دارند یا ممکن است به آن نیاز پیدا کنند، نگه می دارند. اما افراد مبتلا به آداب اندوختن نمی توانند میان اشیاء محبوب و اشیاء مورد مصرف تمایزی قائل شوند. آنها نمی توانند مطمئن شوند که یک تکه کاغذ ممکن است ارزشی نداشته باشد، به همین دلیل برای حل این مسئله هر چیزی را نگه می دارند.

نشنانه های وسواس

این نشانه ها، افکار و تصوراتی مکرر، مداوم و ناخواسته هستند. فکرها و تجسماتی که ناخواسته و بصورت غیر ارادی در شما بوجود می آید و بنظر بی معنی می رسد. این افکار وسواسی زمانی رخ می دهد که شما سعی به فکرکردن و یا انجام سایر کارها دارید. این نوع افکار وسواسی معمولا زمینه هایی از قبیل:

  • ترس از آلوده شدن و یا نجس شدن
  • مرتب کردن وسایل از روی ترتیب خاص و منطقی
  • برانگیختگی های خشونت آمیز یا وحشتناک
  • افکار و تصورات جنسی

درمان وسواس

غیر از درمان های دارویی برای اختلالات وسواس فکری ـ عملی، روش های درمانی دیگری نیز وجود دارد. روانکاوی و روان درمانی روش بسیار مفیدی است که با ریشه یابی این مشکل می تواند به حل این اختلال کمک کند.

از توصیه های واجب و بسیار مفید برای کمک به کاهش مشکلات وسواس می توان به این موارد اشاره کرد:

- ترغیب فرد برای شرکت در جلسات و محافل گروهی

- پرهیز از تنهایی و گوشه گیری

- ارتباط مناسب و دوستانه با اطرافیان

- شرکت در ورزش ها یا بازی های دسته جمعی

- اصلاح محیط زندگی

- ایجاد امنیت فکری و شغلی برای فرد

- ایجاد اشتغال

- سرگرمی و تنوع در زندگی روزمره
 

گردآوری: خانواده و روانشناسی آکاایران