آکایران: تقریبا همه افراد در زندگی خود یک یا دو ترس غیرمنطقی را تجربه کرده اند (مثلا ترس از دندان پزشکی). این ترس ها معمولا خفیف هستند. اما زمانی که ترس آنقدر شدت می یابد که باعث اضطراب تهدید کننده و اختلال در زندگی روزمره می شود، فوبیا نامیده می شود.

بیماری فوبیا

ترس شدید یا بیمارگونه که در روانشناسی به فوبی یا فوبیا شهرت دارد عبارت است از نوعی بیمارگونه و پایدار از ترس در فرد که باعث اختلال در زندگی روزمره وی می شود. بر خلاف ترس معمولی که واکنشی زودگذر و طبیعی به یک عامل خطرناک خارجی است، هراس بیشتر ترس از قرار گرفتن در یک موقعیت خطرناک است مانند ترس از پرواز یا ماشین سواری. در برخی موارد، فرد هرگز در تماس با چیزی که از آن می ترسد نبوده است.

آکاایران: علت واقعی این اختلال ناشناخته است. علت احتمالی آن عبارتست از یک واکنش یادگرفته شده (ساخته شده در ذهن) مثلاً ناشی از تماس با فرد دیگری دارای ترس مشابه، یا داشتن تجربه یک ترس اولیه که همراه با یک شیئی یا موقعیت خاص بوده است. یکی از عللی که میتواند عامل ترس موهومی باشد تجربه ای در دوران کودکی است.ترسی که در ضمیر ناهشیار شخص پنهان است.

مقایسه ترس طبیعی با فوبیا

تجربه ترس در موقعیت های خطرناک، طبیعی و حتی مفید است. ترس یک واکنش سازگارانه انسانی است و با هدف حمایت کننده ی فعال سازی واکنش جنگ و گریز به راه می افتد. با هشدار به ذهن و بدن و آمادگی آنها برای فعالیت، ما قادر خواهیم بود به سرعت واکنش نشان دهیم و از خود حفاظت کنیم. اما ترس درفوبیا به شدت اغراق می شود. برای مثال ترس از مار طبیعی است اما وحشت کردن از اشیای شبیه به مار مثل ریسمان غیرطبیعی است.

فوبیا انواع بسیاری دارد و شاید صدها نوع ترس شدید تاکنون کشف و اعلام شده باشد. اما کارشناسان فوبیا را که نوعی اختلال اضطرابی است به طور کلی به سه دسته تقسیم می کنند: آگورافوبیا، فوبیا اجتماعی و فوبیاهای خاص. آگورافوبیا به معنای هراس از مکان های باز و عمومی است و به طور لغوی می توان آن را «برون هراسی» نامید. نوعی اضطراب شدید از حضور در مکان های عمومی به ویژه وقتی فرار یا بیرون رفتن از آن بسیار دشوار باشد. فوبیا اجتماعی، همان طور که از نامش پیدا است، ترس و نگرانی از حضور در موقعیت های اجتماعی است. در آخر نیز باید به فوبیا اختصاصی اشاره کرد که نوعی ترس بی منطق و شدید در مورد موضوع، موقعیت یا حتی موجودی خاص پدیدار می شود.  

انواع فوبیا

فوبیاهای خاص

فوبیاهای خاص به پنج دسته تقسیم می شوند:

الف- ترس از حیوانات: ترس شدیدی که علت آن یک حیوان یا حشره باشد مانند ترس از مار، عنکبوت، ترس از جوندگان، ترس از سگ و امثال آن.

ب- ترس از عوامل طبیعی: مانند ترس از طوفان، ترس از آب، ترس از تاریکی، ترس از بلندی و غیره.

ج- ترس های مرتبط با زخم و خون: ترس شدید از مشاهدۀ زخم، تزریق، خون و غیره.

د- ترس های موقعیتی: مانند ترس از دندانپزشک، ترس از مکان های بسته، ترس از آسانسور، پرواز، تونل، پل، ترس از مرگ، خفگی، بیماری، و امثال آن.

ه- ترس ‎های دیگر: ترس های چون افتادن از بلندی، ترس شدید از صداهای بلند، و ترس از دیدن دلقک ها در این بخش قرار می گیرند.

فوبیاهای خاص بسیار شایع هستند و معمولاً از دوران کودکی یا نوجوانی آغاز می شوند. حدود ۵۰ درصد آن ها هم طی مدت پنج سال خودبه خود برطرف می شوند.

فوبیاهای اجتماعی

این فوبیا به نام ترس از جمع نیز خوانده شده و عبارت از داشتن ترس شدید و فلج کننده از موقعیت های اجتماعی است. چنین افراد به شدت کم جرئت بوده ، در برابر دیگران دست پاچه شده و بسیار خجالت می کشند. ترس از صحبت کردن در اجتماع معمول ترین نوع این فوبیا است.

دانشمندان بر این باورند که این اختلال به علت مشکل غده ای در مغز به نام آمیگدالا به وجود می آید. این غده در مرکز مغز وجود دارد و وظیفه ی آن کنترل ترس است. هم چنان مطالعات روی حیوانات این احتمال را به وجود آورده که ترس اجتماعی می تواند ژنتیک باشد. عده ی دیگری از دانشمندان علت را حساس بودن، نارضایتی ها و فشارهای روانی می دانند.

فوبیا از مکانهای باز

ترس بیمارگونه از مکان‎های عمومی و مکان های باز است که پیشرفت آن منجر به «حملۀ وحشت زدگی» می شود. این افراد از بودن در مکان هایی که فرار از آن جا مشکل است یا امکان کمک رسانی فوری به آن جا نیست، می ترسند. چنین افرادی از حضور در مکان های شلوغ مثل مراکز خرید، سالن های تئاتر یا سینما ها اجتناب می کنند. حتی ایستادن در صف نیز ترس آن ها را تحریک می کند. هم چنین احتمالاً از سوارشدن در اتوبوس، هواپیما، قطار و وسایل دیگر دوری می کنند. در موارد شدیدتر بیمار صِرفاً در خانه احساس امنیت و آرامش می کند.

 

علائم فوبیا

- جسمانی: مشکل در تنفس، افزایش ضربان قلب، احساس تنگی و درد در قفسه سینه، لرزش، احساس دیوانگی، پیچش در شکم، عرق کردن.

- هیجانی: احساس وحشت یا اضطراب فلج کننده، احساس نیاز شدید به فرار، احساس غیرواقعی بودن، ترس از دست دادن کنترل یا دیوانگی، احساس مرگ قریب الوقوع، آگاهی از اینکه واکنش شدید است اما فرد قادر به کنترل آن نیست.

 
راهکارهای درمانی:
 
طبیعی است که بخواهید از موقعیت هایی اجتناب کنید که از آنها می ترسید. اما زمانی که این ترس به فوبیا تبدیل می شود، مواجه شدن با آن یک کلید است. اجتناب با وجود اینکه در کوتاه مدت به شما احساس بهتری می دهد، مانع از این می شود که یاد بگیرید فوبیای شما آنقدر هم که فکر می کنید تهدید کننده نیست وشما هرگز این شانس را پیدا نمی کنید که یاد بگیرید چگونه با ترس های خود مقابله کنید و تجربه ی کنترل موقعیت را به دست آورید. در نتیجه فوبیا در طول زمان در ذهن شما خطرناک تر و شدید تر می شود.

گردآوری: بخش خانواده آکاایران